Ngược Chiều Vun Vút

Blogger người Canada Joe đã trở lại với cuốn sách thứ hai sau thành công vang dội của bestseller "Tớ là Dâu". Cuốn sách mới này là một tuyển tập gồm hơn 60 bài viết đặc sắc nhất của Joe trong suốt bốn năm qua, với mong muốn giới thiệu một “phiên bản tác giả mới nhất” – thể hiện một “tôi bây giờ khác biệt nhiều so với tôi của mấy năm trước”. Hầu hết các bài viết trong cuốn sách đều được rút ra từ những bài đã đăng trên các nền tảng như Dân trí, VnExpress, tạp chí Đẹp, cùng blog cá nhân của Joe. Trong số đó, một số bài đã được Joe chỉnh sửa ngữ pháp cho phù hợp với trình độ ngôn ngữ phát triển hơn của mình, trong khi một số bài khác được Joe xây dựng lại từ đầu.

Cuốn sách gồm các bài viết như:

• Các tay còi Việt Nam


• Tạm biệt Hello


• Dịch vụ TTBT


• Hội phụ nữ ế chồng


• Luật pháp và tình yêu


• Em làm bên finance


• Thoát xấu với Charisma Man


• Văn hóa ong kiến


• Hội những người thích ở một mình


• Cảm giác sáng hôm sau


• Hâm 3.0


• và nhiều bài khác...

*****Trích Ngược Chiều Vun Vút

“Em làm bên Finance”

Tiếng Việt. Tiếng Việt. Tiếng Anh. Tiếng Việt... Đôi khi, khi nghe người Việt nói chuyện với nhau ở độ tuổi “phát triển sự nghiệp”, tôi không khỏi tiếc nuối cho những năm tháng mình đã bỏ ra cho việc học từ mới. “Em làm bên Finance.” “Chị sẵn sàng settle down rồi.” “Cái đó rất là fix.” “Cậu ấy rất passive.” “Cái background của em ấy là gì?” “Chị ấy hơi hơi pessimistic.” “Tao có advice cho mày,” “Như thế là không turn around được.” “Phải có skill, chứ!” “Có lẽ em sẽ làm freelance.” “Lương của em sẽ performance based.” “Cho nhận passport chưa?” “Như vậy scale sẽ rất cao.” “Lớp em đang học boring lắm!” “Trường này rất nổi tiếng về teaching method.” “Em chưa give up.” (Ví dụ và “inspiration” lấy từ blog Mr. G)

Các từ tiếng Anh được sử dụng trong ngữ cảnh này có thể chia thành hai loại: loại có thể thay thế bằng từ tiếng Việt và loại không thể. Khi nói đến “thay thế”, ý tôi là những từ có nghĩa tương đương, dùng sẽ không làm mất đi ý nghĩa chính. Passive có nghĩa là bị động. Fix là cố định. Advice là lời khuyên. Boring là chán. Teaching method là phương pháp giảng dạy, v.v. Không ai có thể diễn tả từ “fix” rõ nghĩa hơn “cố định”, hay từ “advice” rõ ràng hơn “lời khuyên”.

Nhưng có một số trường hợp như từ “netbook”, từ thay thế bằng tiếng Việt lại dài dòng và mất đi ý nghĩa quan trọng; vì “netbook” rõ ràng khác với “máy tính xách tay” thông thường. Tuy nhiên, gần 90% trường hợp, người Việt dùng từ tiếng Anh trong câu nói đều có từ tiếng Việt tương ứng về nghĩa và chức năng.

Điều này dấy lên câu hỏi “vì sao”? Nếu không phải để làm rõ nghĩa, tại sao người ta lại thường xuyên ghép từ tiếng Anh vào tiếng Việt? Trước khi trả lời câu hỏi này, tôi muốn nhấn mạnh rằng việc nhập từ tiếng Anh vào nhiều ngôn ngữ trên thế giới là điều bình thường. Tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Pháp, tiếng Rumani... gần như ngôn ngữ nào cũng đã và đang nhập từ tiếng Anh (mà phần lớn từ tiếng Anh này đã được nhập từ các ngôn ngữ khác trước đây). Đây không phải là vấn đề gây tranh cãi duy nhất ở Việt Nam.

Điểm nổi bật ở Việt Nam là tốc độ và số lượng. Người Việt đã nhập từ tiếng Anh rất nhanh trong một khoảng thời gian ngắn, và nếu có cách đo lường, có thể sẽ được ghi nhận là kỷ lục Guiness. Từ đó, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về văn hóa Việt Nam. Một số nước ở Châu Á như Singapore, Hồng Kông, Philippines cũng có người dân nói tiếng Anh song song với tiếng mẹ đẻ. Dù có sự giao thoa, nhưng nhìn chung đó vẫn là hai ngôn ngữ riêng biệt. Còn tại Việt Nam, nguy cơ là sẽ hình thành “tiếng Vietnamese”, không hoàn toàn Tây nhưng cũng không hoàn toàn Ta.

Cuối cùng, có những người bạn trẻ khá giỏi tiếng Anh nhưng lại ít sử dụng từ tiếng Anh trong câu tiếng Việt. “Cố định” là “cố định”, không phải cứ ai cũng “fix”.

Nhưng hãy trở lại với câu hỏi: Nếu không phải để làm rõ nghĩa, thì tại sao nhiều người Việt đang sử dụng từ tiếng Anh thay cho từ tiếng Việt một cách nhiệt tình? Tôi có bốn lý do giải thích.

1. Sính ngoại: Người ta muốn thể hiện sự sành điệu, chứng tỏ mình là người hiểu biết về thế giới (khác xa “bọn nhà quê”). Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào, chúng ta sẽ thấy góc nhìn “toàn cầu” đó cũng mang tính “địa phương”. Người Việt Nam thường có tâm lý sính ngoại.


2. Trốn áp lực văn hóa: Ví dụ với từ “love”. Mặc dù “I love you” và “Em yêu anh” có cùng ý nghĩa, nhưng với nhiều bạn trẻ, việc nói “Em yêu anh” sẽ mang theo nhiều áp lực văn hóa, trong khi “I love you” lại nhẹ nhàng hơn.


3. Ham hiểu biết: Đây là lý do dễ hiểu nhất. Nhiều người thích học hỏi và áp dụng kiến thức mới cho bản thân.


4. Nghe hay: Nhiều người không phải vì sính ngoại hay ham học, mà đơn thuần là sử dụng từ tiếng Anh vì... nghe hay. Đó có thể chỉ là sở thích, phân tích sâu cũng không có nghĩa lý gì.

Tôi có thể đề cập thêm một lý do thứ năm: Thành thói quen: Có khi trước đây, người ta sử dụng từ tiếng Anh vì một trong những lý do trên, nhưng sau thời gian dài đã thành phản xạ tự nhiên. Ví dụ, khi một du học sinh biết từ tiếng Việt, nhưng sang Anh mới hiểu được khái niệm thực sự đằng sau.

Khi trở về Việt Nam, mỗi lần khái niệm đó xuất hiện trong tâm trí, tự nhiên sẽ lại hiện lên từ tiếng Anh mà họ đã học.

Cuối cùng, câu hỏi cho vấn đề đã nêu là, việc sử dụng từ tiếng Anh trong giao tiếp hàng ngày có tốt hay xấu? Có lẽ tôi sẽ không đưa ra câu trả lời chính xác. Tôi cảm thấy vui khi trẻ em Nhật chào tôi bằng “Konichiwa” nhưng lại bực bội khi trẻ em Việt nói “Hello”. Điều đó có thể gây ra cảm giác phân biệt, mặc dù có thể là ngây thơ hay thân thiện.

Thay vì dạy con mình chào người Tây bằng “Hello”, sao ta không cho phép chúng hòa nhập với văn hóa đất nước mình? Liệu có phải tôi đang tự ti không? Nhiều người nước ngoài cho rằng việc người Việt sử dụng tiếng Anh nhiều là điều tốt, giúp Việt Nam hội nhập với thế giới và chứng tỏ rằng người Việt nhanh nhẹn, cởi mở. Có lẽ họ đúng, còn tôi, có thể chỉ là một người già bị kẹt trong thân hình của một người trẻ.

Joe

Về tác giả: Joe là người Canada, sinh năm 1978. Anh được nhiều người Việt Nam biết đến nhờ những bài viết hóm hỉnh và sự xuất hiện trên truyền hình trong vai trò người dẫn chương trình.